(BVPL) - Vi vết là những dấu vết hình sự cụ thể mà bằng mắt thường con người không nhận biết được hoặc nhận biết được một phần, cần phải có phương pháp và công cụ hỗ trợ chuyên dụng để phát hiện, thu thập, đánh giá và sử dụng trong công tác đấu tranh chống tội phạm.
Thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ giết người là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền, tiến hành phát hiện, ghi nhận, thu lượm, bảo quản và đánh giá vi vết nhằm khai thác thông tin, xác lập nguồn chứng cứ phục vụ hoạt động điều tra, truy tố và xét xử tội phạm giết người. Theo quy định của pháp luật, khi xảy ra vụ án giết người, lực lượng Công an nhân dân (CAND) phải tổ chức điều tra làm rõ. Đây là một trong những công tác quan trọng bởi kết quả điều tra là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý nghiêm hành vi phạm tội và đề ra các biện pháp phòng ngừa. Để tạo cơ sở pháp lý cho công tác điều tra các vụ án hình sự nói chung và điều tra án giết người nói riêng, Bộ Công an đã có nhiều quy định như Chỉ thị số 02/2001/CT-BCA(C11) ngày 06/02/2001 về công tác khám nghiệm hiện trường (KNHT) của lực lượng CAND; Quy chế phân công trách nhiệm giữa các lực lượng CAND trong công tác KNHT; Thông tư số 12/2004/TT-BCA (V19) ngày 23/9/2004 của Bộ trưởng Bộ Công an hướng dẫn thi hành Pháp lệnh Tổ chức điều tra hình sự năm 2004 trong CAND. Theo đó, hoạt động điều tra vụ giết người do cơ quan Cảnh sát điều tra tiến hành, trong đó Điều tra viên là người chủ trì tiến hành KNHT, lực lượng Kỹ thuật hình sự (KTHS) trực tiếp tiến hành KNHT thu thập, đánh giá vi vết phục vụ công tác điều tra, khám phá tội phạm. Mối quan hệ phối hợp giữa hai lực lượng thể hiện như cùng nhau tổ chức họp bàn về chiến thuật, kỹ thuật KNHT, phối hợp trong phát hiện, thu thập và đánh giá vi vết tại hiện trường, trao đổi những thông tin thu thập được nhằm xác lập chứng cứ chứng minh tội phạm.
Theo báo cáo tổng kết công tác hàng năm của phòng Kỹ thuật hình sự Công an Hà Nội, từ năm 2012-2016, trên địa bàn thủ đô lực lượng KNHT đã tiến hành thu thập, đánh giá vi vết là 464 vụ/896 vụ KNHT vụ giết người (chiếm 51,79%). Cụ thể, năm 2012 có 97 vụ/192 vụ KNHT (chiếm 50,52%. Năm 2013 có 83 vụ/163 vụ KNHT (chiếm 50,92%). Năm 2014 có 107 vụ/202 vụ KNHT (chiếm 52,97%). Năm 2015 có 84 vụ/160 vụ KNHT (chiếm 52,50). Năm 2016 có 93/179 vụ KNHT (chiếm 51,9). Trong đó các loại vi vết phát hiện được bao gồm: vi vết lông tóc được phát hiện trong 53 vụ, chiếm 11,42%, vi vết sợi được phát hiện trong 44 vụ, chiếm 9,48%, vi vết máu được phát hiện trong 195 vụ, chiếm 40,23%, vi vết bụi được phát hiện trong 31 vụ, chiếm 6,68%, vi vết sơn được phát hiện trong 22 vụ, chiếm 4,74% và các loại vi vết khác được phát hiện trong 119 vụ, chiếm 25,65%. Như vậy, tỷ lệ vi vết máu và vi vết lông tóc là các loại vi vết được phát hiện nhiều nhất trong KNHT các vụ giết người. Đây cũng là các vi vết có giá trị truy nguyên cá thể người đã để lại vi vết tại hiện trường. Trong nhiều vụ án, thông qua hoạt động giám định các loại vi vết này đã giúp cơ quan tiến hành tố tụng có nguồn chứng khoa học chứng minh tội phạm. Có được kết quả này là do có sự phối hợp giữa các lực lượng tiến hành KNHT mà cụ thể là Điều tra viên và cán bộ KNHT trong hoạt động thu thập, đánh giá vi vết. Tuy nhiên, trong thời gian qua, quan hệ phối hợp giữa Điều tra viên và cán bộ KNHT Công an thành phố Hà Nội trong hoạt động thu thập, đánh giá vi vết các vụ giết người còn nhiều hạn chế, bất cập: Nhận thức của một số cán bộ chiến sĩ về vai trò của mối quan hệ phối hợp trong hoạt động thu thập, đánh giá vi vết còn chưa đầy đủ; một số Điều tra viên chủ trì, chỉ đạo KNHT nhưng thực tế để mặc công tác phát hiện, thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường cho lực lượng KTHS, thậm chí còn cho rằng công tác này là công việc của cán bộ KTHS. Nhiều vụ việc Điều tra viên không có ý thức tích cực tham gia, vừa né tránh công việc, vừa do tâm lý tự ti do không am hiểu về hoạt động KNHT cũng như hoạt động thu thập, đánh giá vi vết. Đối với cán bộ KTHS khi tiến hành KNHT thường có xu hướng tiến hành độc lập mà không có sự phối hợp; không chủ động trao đổi, hỏi ý kiến các Điều tra viên với tư cách là người chủ trì, chỉ đạo. Sự phối hợp thiết lập, hoàn thiện hồ sơ KNHT nhiều khi mang tính hình thức, hoặc có phối hợp nhưng chưa thực sự chặt chẽ, có rất nhiều hạn chế. Qua nghiên cứu, khảo sát và trao đổi kinh nghiệm với cán bộ thực tiễn: 75% ý kiến cho rằng đã có sự phối hợp tốt, 25% ý kiến còn lại cho rằng sự phối hợp mang tính thủ tục trách nhiệm, ý thức phối hợp chưa cao. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả trong công tác điều tra, khám phá tội phạm.
Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên là do hoạt động thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ giết người là hoạt động khó khăn phức tạp. Vi vết là loại dấu vết hình sự cụ thể có kích thước, khối lượng rất nhỏ mà bằng mắt thường con người không thể nhận biết hoặc chỉ nhận biết được một phần, cần phải có công cụ hỗ trợ để nhận biết. Trong khi đó, hoạt động thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ giết người chưa được tổng kết, khái quát thành hệ thống lý luận trong Khoa học điều tra hình sự. Mặt khác, lực lượng tiến hành thu thập, đánh giá vi vết còn thiếu, trình trộ chuyên môn còn hạn chế, chưa được đào tạo, tập huấn về công tác này. Trang thiết bị kỹ thuật phục vụ công tác thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ giết người vẫn còn thiếu, đã cũ và lạc hậu, chưa có nhiều phương tiện đồng bộ và hiện đại. Quy định phân công các lực lượng trong tiến hành KNHT còn nhiều bất cập. Sự quan tâm của lãnh đạo Công an các cấp đối với hoạt động thu thập, đánh giá vi vết đôi khi còn chưa sâu sát, chế độ đãi ngộ đối với lực lượng tiến hành thu thập, đánh giá vi vết còn chưa được bảo đảm.
Vì vậy, để nâng cao hiệu quả công tác điều tra, xử lý tội phạm giết người trên địa bàn Hà Nội, cần phải tăng cường quan hệ phối hợp giữa các lực lượng trong tiến hành thu thập, đánh giá vi vết các vụ giết người, cụ thể như sau:
Một là, lãnh đạo Công an Hà Nội cần tham mưu, đề xuất Bộ Công an ban hành Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công an về phân công trách nhiệm giữa các lực lượng CAND trong công tác KNHT thay thế Quyết định số 57/2001/QĐ-BCA(C11) để phù hợp với các quy định pháp luật mới. Trong quy chế phối hợp phải quy định rõ sự phối hợp trong phát hiện, ghi nhận, thu lượm, bảo quản và đánh giá vi vết tạo cơ sở pháp lý để các lực lượng phối hợp tiến hành công tác thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ giết người.
Hai là, Công an Hà Nội cần ban hành quy chế phối hợp giữa các lực lượng tiến hành công tác KTHS. Trong quy chế phối hợp phải quy định rõ nhiệm vụ, chức năng của từng đối tượng, chỉ rõ sự phối hợp trong thu thập, đánh giá dấu vết hình sự nói chung và vi vế nói riêng.
Trong đó xác định rõ cơ quan điều tra có trách nhiệm tổ chức, chủ trì và chủ động phối hợp với cán bộ KTHS và các lực lượng khác; cung cấp những thông tin liên quan đến vụ việc giúp cho quá trình khám nghiệm được thuận lợi khi lực lượng KTHS yêu cầu; phối hợp với lực lượng KTHS trong đánh giá dấu vết tại hiện trường để kịp thời rút ra những thông tin liên quan cần thiết phục vụ cho hoạt động điều tra ngay tại hiện trường; phối hợp trong việc hoàn thiện lập các biên bản khám nghiệm. Cán bộ KTHS giữ vai trò là lực lượng trực tiếp tiến hành hoạt động KNHT, tiến hành công tác phát hiện, thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường, có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Điều tra viên và các lực lượng khác tham gia vào công tác KNHT để nắm tình hình, tổ chức lập kế hoạch và lựa chọn chiến thuật, phương pháp, các phương tiện khám nghiệm phù hợp; khi có yêu cầu phối hợp của Cơ quan điều tra, phải nhanh chóng, kịp thời phối hợp để xem xét, nghiên cứu đánh giá các dấu vết đã được phát hiện, thu thập nhằm kịp thời khai thác những thông tin định hướng cho hoạt động điều tra; chủ động phối hợp với điều tra viên về các phương pháp, biện pháp phát hiện, thu thập và đánh giá dấu vết được chính xác, khoa học cũng như những biện pháp để thu thập thông tin, mẫu vật ngay tại hiện trường; phối hợp trong việc hoàn thiện các biên bản, tài liệu có liên quan tại hiện trường. Cán bộ KTHS tham gia KNHT, cần nắm những thông tin tình tiết về vụ việc mang tính hình sự, phối hợp với Điều tra viên trong quá trình thu thập dấu vết, thu thập mẫu so sánh, phối hợp trong trưng cầu giám định đảm bảo hiệu quả.
Ba là, lãnh đạo Công an các cấp cần quan tâm hơn nữa trong hoạt động thu thập, đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ giết người.
Quá trình tiến hành phối hợp, lãnh đạo, thủ trưởng Cơ quan điều tra, lãnh đạo các đơn vị KTHS các cấp và các đơn vị nghiệp vụ có cán bộ, chiến sỹ tham gia công tác thu thập, đánh giá vi vết cần tạo điều kiện cũng như luôn có sự chỉ đạo nghiêm túc sự phối hợp. Đối với các trường hợp cản trở hoặc không hợp tác khi tiến hành công tác, lãnh đạo các đơn vị cần có biện pháp xử lý kỷ luật với những cán bộ không tham gia phối hợp, hoặc có phối hợp nhưng chỉ mang tính hình thức, qua loa, đại khái.
Trong các buổi tổng kết hàng năm, 6 tháng hoặc hàng quí, hàng tháng về công tác KTHS của lực lượng KTHS hay sơ kết, tổng kết chuyên đề nghiệp vụ của lực lượng điều tra các cấp cần có mục tổng kết, nhận xét, đánh giá về sự phối hợp giữa các lực lượng, từ đó để nhanh chóng rút kinh nghiệm, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ, có hiệu quả trong nghiên cứu vi vết, giúp hoạt động ĐTTP ngày càng hiệu quả hơn.
Bốn là, chú trọng đầu tư trang bị phương tiện kỹ thuật chuyên dụng để thu thập, đánh giá vi vết đáp ứng yêu cầu công tác trong tình hình mới
Nghiên cứu, đánh giá vi vết đòi hỏi không chỉ trình độ, chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ KNHT, mà cả cơ sở vật chất và phương tiện, kỹ thuật hiện đại để thực hiện các nhiệm vụ đặt ra. Các nhân tố này có mối quan hệ biện chứng với nhau, làm cơ sở để hoạt động thu thập, đánh giá vi vết có thể diễn ra và đem lại hiệu quả. Cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật là cơ sở để kỹ thuật viên sử dụng các phương pháp tiến hành phát hiện, ghi nhận, thu lượm, bảo quản và đánh giá vi vết tại hiện trường các vụ án giết người. Với vai trò quan trọng như vậy nên trong suốt quá trình hình thành và phát triển của hoạt động thu thập, đánh giá vi vết, ngành Công an và Ủy ban nhân dân thành phố đã có sự quan tâm, đầu tư, trang bị cơ sở vật chất và phương tiện kỹ thuật. Đối với công tác thu thập, đánh giá vi vết đã được trang bị nhiều phương tiện hệ thống hiện đại như: phương tiện phát hiện vi vết sinh học, các loại hóa chất, đèn đa phổ Polylight… Hiện nay, tại PC54 Công an Hà Nội đã được trang bị phòng thí nghiệm có trang bị phương tiện máy móc chuyên dùng, phục vụ công tác giám định dấu vết đảm bảo hiệu quả. Tuy nhiên, với những phương tiện được trang bị, chủng loại phương tiện cũng như tính năng tác dụng để phát hiện, thu thập, đánh giá và giám định vi vết còn hạn chế, việc khai thác sử dụng những phương tiện đã có nhiều bất cập, chưa phát huy được tối đa hiệu quả của phương tiện. Vì vậy, lãnh đạo Công an Hà Nội cần chủ động đề xuất lãnh đạo Bộ Công an, lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội trang bị thêm phương tiện kỹ thuật trên cơ sở kinh phí cấp phát hàng năm và yêu cầu thực tế công tác trong giai đoạn hiện nay.
Năm là, nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn cán bộ làm công tác thu thập, đánh giá vi vết
Để làm tốt vấn đề này, lực lượng KTHS trên địa bàn thủ đô cần thường xuyên mởi các lớp đào tạo bồi dưỡng, tập huấn, đào tạo lại và đào tạo nâng cao cho cán bộ chuyên môn, không thể làm việc với tư duy cũ, tư duy lạc hậu và phương pháp cũ. Quá trình tập huấn, bồi dưỡng kiến thức không những giúp cán bộ, chiến sỹ có kiến thức, kỹ năng về công tác thu thập, đánh giá vi vết mà còn có nhânh thức đúng đắn về vai trò, ý nghĩa công tác thu thập, đánh giá vi vết trong điều tra tội phạm giết người, từ đó sẽ triển khai công tác có hiệu quả. Trong đó, cán bộ của phòng cần được tập huấn, đào tạo nâng cao trình độ tại Viện KHHS và Học viện CSND. Phòng KTHS cũng chủ động đề xuất để mở các lớp tập huấn đối với cán bộ làm công tác KTHS và Điều tra viên cấp quận, huyện về chuyên đề chuyên sâu liên quan đến nghiệp vụ phát hiện, thu thập, đánh giá vi vết. Bên cạnh đó, cần quan tâm đầu tư và có chế độ chính sách đối với lực lượng làm công tác thu thập, đánh giá vi vết để họ yên tâm phục vụ lâu dài trong lực lượng CAND.
Vũ Duy Long – Trưởng Bộ môn Pháp luật, T51
from Báo Bảo vệ Pháp luật điện tử http://ift.tt/2oGmbwT
via IFTTT
Không có nhận xét nào:
Write nhận xét